Jak stworzyć scenariusz rozmowy do wywiadu w pracy magisterskiej?

Scenariusz wywiadu często powstaje na ostatnią chwilę. Wielu studentów traktuje go jak zwykłą listę pytań, spisaną naprędce przed spotkaniem z rozmówcą. To błąd, przez który najwięcej problemów pojawia się później przy pisaniu rozdziału badawczego.

Jeśli zadasz przypadkowe pytania, dostaniesz przypadkowe odpowiedzi. Z takiego materiału trudno wyciągnąć sensowne wnioski, a praca staje się zbiorem luźnych cytatów, które niczego nie dowodzą.

Od 10 lat zajmujemy się profesjonalnym pisaniem prac magisterskich i redakcją tekstów naukowych. Przez ten czas poprawialiśmy setki scenariuszy wywiadów. Wiemy, że różnica między dobrą a złą pracą magisterską opartą na wywiadzie często sprowadza się do odpowiedniego formułowania pytań. Źle zadane pytanie zablokuje, zniechęci rozmówcę lub zasugeruje odpowiedź. Natomiast dobrze zadane pytanie sprawi, że sam dostarczy Ci argumentów do Twojej tezy.

W tym artykule wyjaśniamy, jak przygotować scenariusz do wywiadu. 

Czym jest scenariusz wywiadu?

W sensie metodologicznym scenariusz wywiadu to Twój instrument badawczy. Nie należy go jednak mylić z ankietą. W ankiecie masz sztywne pytania, które czytasz słowo w słowo każdemu ankietowanemu w tej samej kolejności. Wywiad do pracy magisterskiej jest zazwyczaj swobodny lub częściowo ustrukturyzowany. Tutaj scenariusz to zestaw dyspozycji, czyli głównych wątków i zagadnień, które musisz poruszyć podczas rozmowy.

Scenariusz pełni dwie ważne funkcje:

1. Dzięki planowaniu rozmowy nie odbiegniesz od celu badania. Podczas ciekawej rozmowy łatwo zboczyć z tematu. Scenariusz jest Twoją „listą kontrolną”. Dzięki niemu masz pewność, że nie skończysz spotkania bez odpowiedzi na kluczowe dla Twojej pracy pytania.
2. Scenariusz zapewnia porównywalność. Jeśli planujesz przepytać pięć osób, musisz z każdą z nich poruszyć te same tematy. Tylko wtedy będziesz mógł w rozdziale badawczym porównać ich wypowiedzi i wyciągnąć wnioski. Bez scenariusza będziesz mieć pięć różnych rozmów o wszystkim i o niczym, których nie da się ze sobą zestawić.

Więcej na ten temat przeczytasz w artykule pt. „Dlaczego udany wywiad potrzebuje dobrego scenariusza?„.

Operacjonalizacja problemu badawczego w wywiadzie

Przetłumaczenie Twojego problemu badawczego na język potoczny, zrozumiały dla rozmówcy to najtrudniejszy, ale decydujący moment w tworzeniu scenariusza wywiadu. W języku metodologii nazywa się to operacjonalizacją.

Największy błąd, jaki możesz popełnić, to zadawanie pytań wprost z teorii.

Pamiętaj: rozmówca nie jest naukowcem, ma inną perpsektywę i nie ma obowiązku znać teorii ani definicji, którymi posługujesz się w swojej pracy.

Za to rozmówca zna fakty ze swojego życia i chętnie podzieli się doświadczeniem, ale na swoich zasadach.

Twoim zadaniem jest pytać o fakty, a potem samodzielnie przyporządkować je do teorii w rozdziale badawczym.

Dobry scenariusz nie pyta o definicje („Czym jest dla Pana stres?”), tylko o przejawy zjawiska („W jakich sytuacjach w pracy czuje Pan, że traci kontrolę nad zadaniami?”). Operacjonalizacja to sztuka pytania o przykłady, historie i konkretne zdarzenia, które staną się dowodami w obronie tezy.

Struktura idealnego scenariusza wywiadu

Scenariusz nie może być przypadkowym zbiorem pytań. Musi posiadać dramaturgię. Rozmowa to proces psychologiczny: od nieufności i dystansu, przez budowanie relacji, aż po szczerość i głębokie dane. Aby to osiągnąć, strukturę scenariusza buduje się zgodnie z zasadą lejka.

Zaczynamy od tematów ogólnych i bezpiecznych, by stopniowo schodzić do zagadnień szczegółowych i trudnych. Oto jak podzielić dokument na sekcje:

1. Otwarcie

To faza techniczna i relacyjna. Twoim celem nie jest tu jeszcze zbieranie danych, ale „oswojenie” rozmówcy z dyktafonem i sytuacją badania.

• Wstęp organizacyjny. Przypomnienie celu badania, zapewnienie o anonimowości (kluczowe dla szczerości!), prośba o zgodę na nagrywanie.
• Pytania rozgrzewkowe. Łatwe, faktograficzne pytania, na które rozmówca odpowie bez zastanowienia. Pozwalają mu poczuć się pewnie w roli eksperta.
  • Przykład: „Jak długo pracuje Pan w branży?”, „Jak wygląda Pana typowy dzień pracy?”.

2. Część właściwa do realizacji celów badawczych

To serce Twojego wywiadu. Tutaj znajdują się pytania, które wynikają bezpośrednio z hipotez i problemu badawczego.

Zamiast od razu pytać o szczegóły, poproś o szerszą narrację.

Przykład: „Proszę opowiedzieć o ostatnim projekcie, który realizował zespół. Jak przebiegał od początku do końca?”.

Pytania szczegółowe i pogłębiające – dopiero teraz przechodzisz do konkretów. Pytasz o opinie, oceny, trudne sytuacje.

Zasada: Najtrudniejsze, najbardziej drażliwe pytania (np. o konflikty, błędy, finanse) zadajemy w połowie lub pod koniec tej sekcji, gdy relacja jest już zbudowana.

3. Zamknięcie i „otwarta furtka”

Moment wyciszenia emocji. Nie kończ rozmowy nagle po trudnym pytaniu.

Pytanie typu „otwarta furtka” to często najważniejszy punkt wywiadu. Kiedy rozmówca myśli, że to już koniec, często mówi najciekawsze rzeczy.

Wzór: „Czy jest coś ważnego w tym temacie, o co nie zapytałem, a co chciałby Pan dodać?”.

Metryczka, czyli dane demograficzne (wiek, wykształcenie, staż pracy). Metryczkę umieszczamy zawsze na końcu. Pytanie o wiek czy wykształcenie na początku rozmowy wygląda jak przesłuchanie policyjne i usztywnia rozmówcę. Na końcu jest to czysta formalność.

Jak sformatować dokument scenariusza?

Układ dwukolumnowy

Po lewej stronie pytania, po prawej puste miejsce na notatki. Podczas rozmowy notujesz tam słowa klucze, obserwacje mowy ciała (np. „zdenerwował się przy pytaniu nr 4”) lub nowe wątki do dopytania.

Wyróżnienia

Pytania główne pogrubioną czcionką. Pytania posiłkowe (dopytujące) mniejszą, zwykłą czcionką. Dzięki temu w stresie widzisz od razu, co jest priorytetem.

Przykład scenariusza wywiadu częściowo ustrukturyzowanego (SSI)

Oto wzorcowy przykład scenariusza wywiadu częściowo ustrukturyzowanego (SSI).

---

Temat pracy: Wpływ pracy zdalnej na relacje interpersonalne w zespole projektowym.
Cel wywiadu: Zdiagnozowanie zmian w komunikacji nieformalnej po przejściu na tryb Home Office.
Czas trwania: ok. 45 min.

---

CZĘŚĆ 1: wstęp i przywitanie (ok. 5 min)

Cel: Budowanie atmosfery zaufania i neutralizacja stresu związanego z nagrywaniem.

Badacz: Dzień dobry, bardzo dziękuję za poświęcenie czasu. Jak wspomniałem w mailu, piszę pracę magisterską na temat wyzwań w pracy zdalnej. Nasza rozmowa posłuży mi wyłącznie do celów naukowych. Chcę zapewnić o pełnej anonimowości – w pracy nie padnie nazwa Pana firmy ani Pana nazwisko. Dane będą zakodowane (np. jako „Pracownik A”).

Czy wyraża Pan zgodę na nagrywanie rozmowy? To pozwoli mi skupić się na słuchaniu, zamiast na notowaniu.

[Start nagrywania]

---

CZĘŚĆ 2: wprowadenie do rozmowy

Cel: Pytania łatwe, faktograficzne. Pozwalają rozmówcy wejść w rolę eksperta od własnej pracy.

1. Jak długo pracuje Pan w obecnym zespole?
2. W jakim trybie pracujecie obecnie? (Zdalnie, hybrydowo, stacjonarnie?)
3. Proszę opisać, jak wygląda Pana typowy dzień pracy na Home Office. Od czego Pan zaczyna?

Komentarz metodologiczny: Pytanie o „typowy dzień” to klasyczny „otwieracz”. Jest narracyjne (zmusza do opowieści, a nie odpowiedzi Tak/Nie), ale bezpieczne emocjonalnie.

---

CZĘŚĆ 3: część właściwa wywiadu

Cel: Zdobycie głębokich danych. Przechodzimy od ogółu do szczegółu (Lejek).

BLOK A: Komunikacja codzienna

4. W jaki sposób najczęściej kontaktuje się Pan z zespołem w ciągu dnia?
   • Pytania posiłkowe (dopytujące): Czy częściej są to maile, telefon, czy komunikatory typu Teams/Slack? Kiedy wybiera Pan kamerę, a kiedy tylko tekst?
5. Gdyby miał Pan porównać komunikację w biurze do tej obecnej, zdalnej – co zmieniło się najbardziej na plus, a co na minus?

BLOK B: Relacje nieformalne (pytania trudne/pogłębione)

6. W biurze często rozmawia się „przy kawie” o sprawach prywatnych. Jak to wygląda teraz, w trybie zdalnym?
   • Operacjonalizacja: Czy macie dedykowany czas na luźne rozmowy? Czy dzwoni Pan do kolegów tylko „żeby pogadać”, czy wyłącznie w sprawach służbowych?
7. Proszę przypomnieć sobie sytuację konfliktową lub stresującą w zespole z ostatnich miesięcy. Jak została rozwiązana na odległość?
   • Dopytanie: Czy łatwiej jest wyjaśnić nieporozumienie przez kamerkę, czy twarzą w twarz?
8. Jak wygląda wdrażanie nowych osób do zespołu? Czy czuje Pan, że „nowi” integrują się ze „starą gwardią”?
   • Szukamy dowodów: Po czym Pan poznaje, że ktoś czuje się (lub nie czuje) częścią grupy?

Komentarz metodologiczny: Zauważ, że w pytaniu 7 i 8 nie pytamy „Czy relacje są dobre?”. Pytamy o konkretne sytuacje (konflikt, nowy pracownik, rozmowa przy kawie). To jest właśnie operacjonalizacja. Odpowiedź pokaże prawdziwą jakość relacji.

---

CZĘŚĆ 4: zamknięcie i „otwarta furtka”

Cel: Wyciszenie emocji i wyłowienie pominiętych wątków.

9. Gdyby miał Pan czarodziejską różdżkę i mógł zmienić jedną rzecz w organizacji pracy zdalnej w Pana firmie – co by to było?
   • Cel pytania: Pytanie projekcyjne, pozwala odkryć ukryte frustracje lub potrzeby.
10. Zbliżamy się do końca. Czy jest jakiś ważny aspekt pracy zdalnej, o który nie zapytałem, a który Pana zdaniem jest istotny?
    • To jest „Otwarta Furtka”. Często tu padają najważniejsze wnioski.

---

CZĘŚĆ 5: metryczka

Cel: Zebranie danych statystycznych. Umieszczamy na końcu, by nie usztywniać rozmowy na starcie.

• Wiek: ………………..
• Wykształcenie: ………………..
• Stanowisko: ………………..
• Staż pracy ogółem: ………………..

Jak rodzaj wywiadu determinuje kształt scenariusza?

Decyzja o formacie badania musi zapaść, zanim napiszesz pierwsze pytanie. Scenariusz jest tylko technicznym odzwierciedleniem tej decyzji. W pracach magisterskich najczęściej spotykasz się z trzema podejściami – musisz wiedzieć, które realizujesz, aby dobrze sformatować dokument.

Wywiad ustrukturyzowany

To w zasadzie ankieta odczytywana na głos.

• To ścisła lista pytań, zadawanych każdemu w tej samej kolejności i w identycznym brzmieniu. Badacz nie ma prawa zmieniać słów ani dopytywać.
• Rzadko stosowany w badaniach jakościowych do magisterki, bo nie pozwala pogłębić tematu. Dobre, jeśli masz 50 respondentów i chcesz tylko „twardych” danych.

Wywiad swobodny / pogłębiony (IDI)

Rozmowa przypominająca narrację lub zwierzenia.

• Scenariusz jest bardzo krótki i zawiera tylko dyspozycje – czyli ogólne tematy do poruszenia (np. „Doświadczenia z pierwszego dnia pracy”). Nie ma tu gotowych pytań. Badacz musi na bieżąco reagować na słowa rozmówcy.
• Wymaga świetnego warsztatu i refleksu. Bez doświadczenia łatwo skończyć z chaotycznym materiałem, którego nie da się przeanalizować.

Wywiad częściowo ustrukturyzowany (SSI)

To najbezpieczniejszy i najskuteczniejszy wybór do pracy magisterskiej.

• Scenariusz to przygotowana lista pytań bazowych (jak w ustrukturyzowanym), ale traktujesz ją elastycznie. Możesz zmieniać kolejność, dopytywać („Dlaczego?”, „Co to znaczyło dla Pana?”), prosić o przykłady.
• Rekomendowany do pisania pracy magisterskiej. Daje Ci bezpieczeństwo (masz listę pytań, więc nie zapadnie cisza), ale pozwala też „drążyć” temat, gdy rozmówca powie coś ciekawego.