Dwa lub trzy artykuły naukowe mogą wystarczyć do przygotowania rozprawy doktorskiej w formie cyklu publikacji. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie określa minimalnej liczby prac, ale podmioty doktoryzujące mogą stosować własne wymagania dotyczące liczby i rodzaju artykułów, czasopism oraz udziału doktoranta w badaniach.
Jeśli masz już kilka publikacji, sama ich liczba nie przesądza o możliwości złożenia doktoratu. Musisz sprawdzić, czy spełniają wymagania formalne i czy przedstawione w nich wyniki pozwalają wykazać oryginalne osiągnięcie naukowe. Znaczenie ma również status wydawniczy prac, szczególnie gdy część artykułów została dopiero przyjęta do druku lub pozostaje w recenzji.
Minimalna liczba artykułów w doktoracie według ustawy i wymagań uczelni
Art. 187 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce dopuszcza przygotowanie rozprawy doktorskiej w formie zbioru opublikowanych i powiązanych tematycznie artykułów naukowych. Nie wskazuje jednak, ile publikacji musi zawierać taki cykl. Liczbę dwóch lub trzech artykułów trzeba więc oceniać z uwzględnieniem zasad obowiązujących w danym podmiocie doktoryzującym.
Różnice między uczelniami bywają istotne. Przykładowo Rada Dyscypliny Nauki Medyczne Uniwersytetu Jagiellońskiego rekomenduje cykl co najmniej trzech prac, przy czym dopuszcza określony wariant obejmujący dwie publikacje oryginalne i jedną przeglądową. Nie oznacza to jednak, że identyczne kryteria obowiązują w innych dyscyplinach.
Sprawdź przede wszystkim, czy minimalna liczba publikacji jest formalnym wymogiem, czy jedynie zaleceniem. Takie informacje znajdziesz w regulaminie postępowania doktorskiego, uchwałach i wytycznych właściwej rady dyscypliny. Zwróć uwagę na datę ich wejścia w życie oraz ewentualne przepisy przejściowe.
Jeśli dokumenty nie określają minimalnej liczby artykułów, nie oznacza to automatycznej akceptacji cyklu złożonego z dwóch prac. Rozprawa nadal musi spełniać ustawowe wymagania dotyczące oryginalności osiągnięcia naukowego i samodzielności badawczej doktoranta. W razie wątpliwości poproś właściwy podmiot o pisemne wyjaśnienie, czy posiadany zestaw publikacji może stanowić podstawę rozprawy.
Doktorat na podstawie dwóch artykułów naukowych
Cykl złożony z dwóch artykułów może stanowić podstawę rozprawy doktorskiej, jeśli spełnia wymagania podmiotu doktoryzującego i dokumentuje osiągnięcie naukowe odpowiadające wymogom ustawowym. Sama niewielka liczba publikacji nie oznacza, że zakres badań jest niewystarczający.
Przy dwóch artykułach szczególnie istotne jest to, co wnosi każda z prac. Jedna publikacja może przedstawiać wyniki badań podstawowych, a druga ich rozwinięcie lub weryfikację. Możliwe jest również połączenie dwóch niezależnych badań dotyczących różnych aspektów tego samego problemu. Nie muszą one wykorzystywać identycznych metod ani materiału badawczego.
Trudności pojawiają się, gdy oba artykuły opierają się na tym samym zbiorze danych i przedstawiają zbliżone ustalenia. W takim przypadku trzeba wykazać, że każda publikacja wnosi odrębne wyniki naukowe. Sam podział jednego badania na dwa teksty nie oznacza jeszcze uzyskania dwóch niezależnych osiągnięć.
Jeśli masz dwie publikacje, przeanalizuj również zakres badań, które nie znalazły się w artykułach. Możliwe, że dysponujesz dodatkowymi wynikami pozwalającymi rozwinąć rozprawę w formie monografii. Nie musisz wtedy uzależniać zakończenia doktoratu od przygotowania kolejnej publikacji, o ile wybrana forma jest dopuszczalna i spełnia wymagania naukowe.
Decyzję o przygotowaniu doktoratu z dwóch artykułów najlepiej uzgodnić z promotorem przed rozpoczęciem pisania części integrującej. Jeśli spełniasz wymagania formalne, kolejnym krokiem jest ocena, czy wyniki obu prac wystarczają do uzasadnienia deklarowanego osiągnięcia naukowego.
Trzy artykuły w cyklu publikacji nie zawsze wystarczą do doktoratu
Trzy opublikowane artykuły nie gwarantują, że możesz przygotować na ich podstawie rozprawę doktorską. Uczelnie mogą określać dodatkowe kryteria dotyczące rodzaju publikacji, punktacji czasopism i kolejności autorów. W rezultacie cykl spełniający wymagania jednej rady dyscypliny może nie zostać zaakceptowany przez inną.
Przykładowo Rada Dyscypliny Nauki Medyczne Uniwersytetu Jagiellońskiego rekomenduje cykl obejmujący co najmniej trzy oryginalne prace, z których dwie muszą być opublikowane w czasopismach z listy Journal Citation Reports (JCR). Dopuszcza także zestaw dwóch prac oryginalnych i jednej przeglądowej lub opisu przypadku, pod określonymi warunkami. W cyklu trzyartykułowym doktorant może być drugim autorem najwyżej jednej pracy, a w pozostałych musi zajmować pierwsze miejsce na liście autorów.
Jeśli masz trzy publikacje, sprawdź, czy każda z nich spełnia kryteria przewidziane dla konkretnego rodzaju pracy. Szczególnie problematyczna może być sytuacja, w której jesteś pierwszym autorem tylko jednego artykułu albo dwie publikacje mają charakter przeglądowy, podczas gdy rada dyscypliny oczekuje co najmniej dwóch prac oryginalnych.
Niespełnienie jednego z kryteriów nie zawsze oznacza konieczność przygotowania kolejnego artykułu. Niektóre podmioty przewidują alternatywne warianty cyklu, np. dopuszczają mniejszą liczbę publikacji o określonych parametrach bibliometrycznych. Sprawdź dostępne możliwości, zanim zdecydujesz się na dodatkowe badania lub publikację.
Artykuły oryginalne, przeglądowe i opisy przypadków w rozprawie doktorskiej
Rodzaj publikacji może przesądzić o tym, czy dwa lub trzy artykuły wystarczą do doktoratu. Jeśli masz jedną pracę oryginalną i dwie przeglądowe, sprawdź, czy taki zestaw jest dopuszczalny w Twojej dyscyplinie. Niektóre rady naukowe wymagają określonej liczby badań oryginalnych, niezależnie od łącznej liczby publikacji.
Artykuły oryginalne przedstawiają wyniki własnych badań i zwykle stanowią podstawę cyklu doktorskiego. Prace przeglądowe mogą uzupełniać osiągnięcie naukowe, ale ich dopuszczalność zależy od obowiązujących kryteriów. Osobno sprawdź zasady dotyczące przeglądów systematycznych i metaanaliz. Niektóre uczelnie traktują je inaczej niż tradycyjne przeglądy narracyjne.
Podobne ograniczenia dotyczą opisów przypadków klinicznych. Nawet jeśli publikacja przedstawia rzadkie schorzenie lub nietypowy przebieg leczenia, nie oznacza to automatycznie, że zostanie uznana za pracę oryginalną. Przykładowo Uniwersytet Jagielloński dopuszcza opis przypadku jako odpowiednik pracy przeglądowej w określonym wariancie cyklu, ale stawia dodatkowe wymagania dotyczące czasopisma.
Przy niewielkiej liczbie publikacji znaczenie ma więc ich właściwa klasyfikacja. Sprawdź, jak Twoje artykuły zostały oznaczone przez czasopisma, a następnie porównaj ten podział z kryteriami uczelni. Jeśli regulamin dopuszcza wyłącznie jedną pracę przeglądową, nie zakładaj, że pozostałe publikacje tego typu zostaną zaliczone ze względu na ich wartość naukową.
Publikacje przyjęte do druku i manuskrypty w recenzji a możliwość złożenia doktoratu
Artykuł przyjęty do druku nie jest jeszcze publikacją naukową w rozumieniu art. 187 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jeśli tekst ukazał się już w wersji online first, jest publicznie dostępny i ma nadany DOI, można traktować go jako opublikowany, nawet gdy nie został jeszcze przypisany do konkretnego numeru czasopisma.
Inaczej wygląda sytuacja z manuskryptami pozostającymi w recenzji. Samo przesłanie artykułu do czasopisma ani uzyskanie pozytywnych recenzji nie oznacza jego przyjęcia do publikacji. Nie możesz więc zaliczyć takiej pracy do zbioru artykułów opublikowanych.
Nie oznacza to jednak, że nieopublikowane wyniki nie mogą znaleźć się w rozprawie doktorskiej. Rada Doskonałości Naukowej w komunikacie nr 19/2020 dopuściła możliwość przygotowania rozprawy w innej formie pisemnej, obejmującej zarówno prace opublikowane, jak i nieopublikowane. Ostateczna decyzja o przyjęciu takiej rozprawy należy do podmiotu doktoryzującego.
Jeśli masz dwa opublikowane artykuły i trzeci przyjęty do druku, sprawdź, czy obowiązujące zasady pozwalają uwzględnić go w planowanej formie rozprawy. W razie potrzeby uzyskaj od redakcji potwierdzenie przyjęcia manuskryptu. Niektóre uczelnie wymagają dołączenia takiego dokumentu.
Gdy termin złożenia doktoratu zbliża się, a artykuł nadal pozostaje w recenzji, ustal z promotorem możliwość przedstawienia wyników w innej dopuszczalnej formie pracy pisemnej. Nie musisz automatycznie odkładać doktoratu do czasu zakończenia procesu wydawniczego.
Dwa lub trzy artykuły a możliwość wykazania oryginalnego osiągnięcia naukowego
Nawet jeśli Twoje publikacje spełniają wszystkie wymagania formalne, nie oznacza to jeszcze, że wystarczą do uzyskania stopnia doktora. Zgodnie z art. 187 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce rozprawa musi przedstawiać oryginalne rozwiązanie problemu naukowego. Liczba artykułów, punktacja czasopism ani liczba cytowań nie przesądzają o spełnieniu tego warunku.
Sprawdź, czy na podstawie posiadanych publikacji potrafisz jednoznacznie określić, co nowego wnoszą Twoje badania. Zapisz, jaki problem pozostawał nierozwiązany przed ich przeprowadzeniem, co udało Ci się ustalić i które wyniki stanowią dowód tego osiągnięcia. Jeśli odpowiedź sprowadza się wyłącznie do stwierdzenia, że przeanalizowano określone zjawisko lub zastosowano znaną metodę, uzasadnienie oryginalności może być niewystarczające.
Przy dwóch artykułach zakres udokumentowanych badań może być ograniczony, ale nie musi to oznaczać niewielkiej wartości naukowej. Z kolei trzy publikacje przedstawiające podobne ustalenia niekoniecznie dokumentują szersze osiągnięcie. Recenzent ocenia również znaczenie wyników, poprawność metodologiczną i zasadność wyprowadzonych wniosków.
Jeśli nie potrafisz wykazać oryginalnego rozwiązania problemu naukowego na podstawie dostępnych wyników, samo przygotowanie kolejnego artykułu może nie rozwiązać problemu. Najpierw ustal z promotorem, czego brakuje w dotychczasowych badaniach i czy potrzebne są dodatkowe analizy, nowe dane lub zmiana zakresu planowanej rozprawy.
Brak wymaganej liczby artykułów przed zakończeniem doktoratu
Jeśli masz dwie publikacje, a uczelnia wymaga trzech, nie musisz od razu planować kolejnego projektu badawczego. Sprawdź najpierw, czy dysponujesz nieopublikowanymi wynikami, które mogą stanowić podstawę dodatkowego artykułu. Ważne, aby przedstawiały odrębne ustalenia naukowe, a nie powtarzały rezultatów wcześniejszych prac.
Przygotowanie kolejnej publikacji wymaga uwzględnienia czasu potrzebnego na napisanie manuskryptu, recenzję i publikację. Proces wydawniczy może trwać wiele miesięcy, a przyjęcie artykułu przez czasopismo nie zawsze wystarczy do spełnienia wymagań uczelni. Jeśli zbliża się termin zakończenia kształcenia w szkole doktorskiej, uwzględnij ten okres w planie dalszych prac.
Alternatywą może być przygotowanie rozprawy w formie monografii naukowej. Możesz w niej przedstawić zarówno wyniki już opublikowane, jak i materiał badawczy, który nie znalazł się w artykułach. Taka forma wymaga jednak opracowania samodzielnego wywodu naukowego, a nie połączenia dotychczasowych publikacji w jeden dokument.
Przed zmianą formy rozprawy porozmawiaj z promotorem i sprawdź obowiązujące zasady jej przygotowania. Ustal, czy zgromadzony materiał pozwala przedstawić oryginalne rozwiązanie problemu naukowego bez prowadzenia dodatkowych badań. Jeśli tak, przygotowanie monografii może być rozsądniejsze niż odkładanie doktoratu wyłącznie z powodu brakującej publikacji.