Pytanie o możliwość korzystania ze stron internetowych w pracy dyplomowej jest jednym z najczęściej zadawanych przez studentów. Odpowiedź brzmi: tak, można korzystać ze stron internetowych podczas pisania prac dyplomowych. Zarówno jako źródło informacji, jak i do wykorzystania w bibliografi i cytatach.
Należy jednak dokonać wyraźnego rozróżnienia między wiarygodnymi źródłami naukowymi dostępnymi online (takimi jak bazy artykułów recenzowanych, repozytoria uczelniane czy oficjalne portale instytucji państwowych) a stronami o charakterze publicystycznym lub blogowym.
Nie każda treść znaleziona w sieci posiada wartość naukową.
W niniejszym artykule wyjaśniamy, jak weryfikować jakość stron internetowych, które serwisy są akceptowane przez promotorów oraz w jaki sposób poprawnie ujmować je w bibliografii, aby uniknąć zaniżania jakości pracy dymplomowej.
Rodzaje źródeł internetowych – hierarchia wiarygodności
W kontekście akademickim nie wszystkie strony internetowe są traktowane jednakowo. Kluczową umiejętnością jest rozróżnienie między cyfrową wersją publikacji naukowej a treścią natywną dla internetu (np. wpisem blogowym). Poniższa klasyfikacja porządkuje źródła od najbardziej pożądanych do tych, które wymagają szczególnej weryfikacji.
Cyfrowe wersje publikacji naukowych i bazy danych
Najwyższą wartość merytoryczną posiadają materiały, które przeszły proces recenzji naukowej, a internet służy jedynie jako kanał ich dystrybucji. Do tej grupy należą artykuły dostępne w bazach danych naukowych (np. Google Scholar, EBSCO, ScienceDirect) oraz w repozytoriach cyfrowych uczelni.
- Tego typu materiały często posiadają identyfikator DOI (Digital Object Identifier). Jest to unikalny ciąg znaków przypisany do dokumentu elektronicznego, który gwarantuje jego trwałość i niezmienność.
- Cytując taki artykuł, traktuje się go na równi z literaturą drukowaną. Fakt pobrania pliku PDF z sieci nie obniża jego rangi naukowej.
Oficjalne portale instytucjonalne i źródła danych
Drugą grupą akceptowalnych źródeł są oficjalne strony instytucji państwowych i organizacji międzynarodowych. Są one niezbędne w pracach wymagających aktualnych danych statystycznych lub analizy prawnej.
- Serwisy takie jak GUS (Główny Urząd Statystyczny), Eurostat, strony ministerstw czy WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) stanowią wiarygodne źródło danych (Data Source).
- W przypadku aktów prawnych (ustaw, rozporządzeń) należy korzystać z oficjalnych systemów informacji prawnej (np. ISAP – Internetowy System Aktów Prawnych), a nie z omówień na portalach publicystycznych.
Przedstawienie do źródła pierwotnego
Korzystając z internetu, należy stosować zasadę pierwszeństwa źródła pierwotnego nad wtórnym. Częstym błędem jest cytowanie artykułu z portalu informacyjnego (np. „Jak podaje raport NBP…”), zamiast dotarcia do oryginalnego raportu na stronie Narodowego Banku Polskiego.
- Portale branżowe i newsowe pełnią funkcję informacyjną, ale w pracy dyplomowej należy powoływać się bezpośrednio na dokument, o którym one wspominają.
- Wyjątkiem jest sytuacja, gdy przedmiotem badań jest sam przekaz medialny (np. analiza narracji w portalach internetowych) – wówczas artykuł prasowy staje się materiałem badawczym, a nie literaturą przedmiotu.
Źródła internetowe, które nie spełniają standardów i są niedopuszczalne
Zdecydowana większość źródeł internetowych nie spełnia standardów akademickich, bo i nie po to istnieją. Wykorzystanie ich w pracy magisterskiej nie tylko jest niepoważne, ale również może skutkować obniżeniem oceny pracy lub jej odrzuceniem przez recenzenta ze względu na brak wiarygodności źródła.
Wikipedia i podobne serwisy encyklopedyczne
Wikipedia jest najczęściej dyskutowanym zasobem w kontekście prac dyplomowych. Należy traktować ją jako źródło trzeciego stopnia (encyklopedyczne), a nie materiał dowodowy.
Ze względu na otwarty model edycji, treść haseł może ulec zmianie w dowolnym momencie i nie zawsze jest weryfikowana przez ekspertów. Dlatego Wikipedii nie umieszcza się w spisie literatury.
Wikipedia może służyć jako punkt wyjścia do wstępnego rozpoznania tematu. Wartościowym elementem każdego hasła jest sekcja „Przypisy” lub „Bibliografia” na dole strony. To tam należy szukać odnośników do źródeł pierwotnych (artykułów, książek), które można zacytować lub wykorzystać w pracy.
Serwisy edukacyjne i gotowe opracowania
Portale oferujące streszczenia lektur, gotowe wypracowania czy notatki studenckie, jak Sciaga.pl, Bryk.pl.
Materiały tam prezentowane są tworzone często przez osoby bez odpowiednich kwalifikacji, zawierają uproszczenia, błędy merytoryczne i braki w metodologii.
Korzystanie z gotowych fragmentów tekstów z takich stron niesie również wysokie ryzyko wykrycia zapożyczeń przez JSA (Jednolity System Antyplagiatowy), co może skutkować wysokim współczynnikiem plagiatu i postępowaniem dyscyplinarnym.
Blogi i fora dyskusyjne
Prywatne strony internetowe, blogi oraz fora dyskusyjne co do zasady nie są uznawane za literaturę naukową.
Chociaż paradoksalnie, najwięcej wiedzy jest w wypowiedziach i komentarzach, bo piszą tam najczęściej ludzie z doświadczeniem i kwalifikacjami.
Jednak treści te nie przechodzą procesu recenzji naukowej ani redakcyjnej.
Wyjątkowo dopuszcza się cytowanie blogów prowadzonych przez uznane autorytety w danej dziedzinie (np. profesorów, praktyków z wieloletnim stażem), o ile ich tożsamość jest zweryfikowana. W takim przypadku należy wyraźnie zaznaczyć w tekście, że jest to opinia ekspercka opublikowana w medium prywatnym. W osobnym artykule pokazujemy, jak cytować nietypowe źródła, takie jak gazety, blogi, portale i media społecznościowe.
Tworzenie netografii i zasady cytowania
Poprawne wykorzystanie źródeł internetowych nie kończy się na ich selekcji. Równie istotne jest ich właściwe opisanie w strukturze pracy dyplomowej. W przeciwieństwie do książek drukowanych, zasoby internetowe są nietrwałe i zmienne, co wymusza stosowanie specyficznych reguł bibliograficznych.
1. Netografia a Bibliografia
W pracach dyplomowych często stosuje się podział spisu literatury na kategorie.
- Literatura przedmiotu. Tutaj trafiają książki oraz artykuły naukowe. Co ważne, artykuły pobrane z sieci w formacie PDF, posiadające numer DOI lub pochodzące z recenzowanych czasopism, należy traktować jak pełnoprawne publikacje naukowe i umieszczać w głównej części bibliografii, a nie w spisie stron www.
- Netografia (lub spis stron internetowych). To wydzielona sekcja przeznaczona dla źródeł, które nie mają papierowego odpowiednika, takich jak portale statystyczne, serwisy informacyjne, bazy aktów prawnych online czy dokumentacja techniczna oprogramowania.
2. Konstrukcja zapisu bibliograficznego
Najczęstszym błędem studentów jest wklejenie samego linku (adresu URL) do bibliografii. Taki zapis jest niepoprawny formalnie. Pełny opis bibliograficzny strony internetowej musi zawierać następujące elementy:
- Autor lub Instytucja sprawcza: kto odpowiada za treść?
- Tytuł artykułu lub podstrony: co dokładnie cytujemy?
- Nazwa serwisu/portalu: gdzie to opublikowano?
- Adres URL (Uniform Resource Locator): aktywny link do zasobu.
- Data dostępu (Access Date): kiedy zasób był wyświetlony?
Przykładowy schemat zapisu:
Nazwisko I., Tytuł artykułu, Nazwa Portalu, [adres strony], dostęp: DD.MM.RRRR.
3. Znaczenie daty dostępu
Podanie daty dostępu jest obowiązkowe. Wynika to z natury internetu – treści mogą zostać usunięte, przeniesione lub zaktualizowane. Data ta stanowi zabezpieczenie dla autora pracy dyplomowej; jest deklaracją, że w podanym dniu pod wskazanym adresem znajdowała się cytowana treść. W przypadku wygaśnięcia linku (błąd 404) w przyszłości, poprawnie opisana data dostępu uwiarygadnia rzetelność badacza.
W osobnym artykule pokazujemy, jak prawidłowo cytować strony i źródła internetowe.
Korzystanie ze stron internetowych w pracy dyplomowej jest dopuszczalne, a często wręcz konieczne, pod warunkiem zachowania krytycyzmu i rygoru metodologicznego. Kluczem do sukcesu jest umiejętne rozróżnienie wiarygodnych danych instytucjonalnych i naukowych od publicystyki oraz stosowanie poprawnych opisów bibliograficznych. W razie wątpliwości co do jakości danego serwisu internetowego, ostateczną decyzję powinien podjąć promotor pracy.
