Proces pisania pracy magisterskiej wymaga nie tylko dogłębnej analizy literatury i przeprowadzenia badań, ale także precyzyjnego określenia celu badawczego. Jednym z najczęstszych problemów, z jakimi borykają się studenci, jest sformułowanie jasnych, konkretnych i mierzalnych założeń, które będą stanowić fundament całej pracy. Niezdefiniowane lub zbyt ogólne cele mogą prowadzić do chaotycznej struktury, trudności w realizacji badań oraz problemów z obroną pracy.
W tym kontekście niezwykle pomocnym narzędziem okazuje się model SMART, który pozwala na precyzyjne określenie celów zgodnie z pięcioma kluczowymi kryteriami: specyficzności (Specific), mierzalności (Measurable), osiągalności (Achievable), istotności (Relevant) oraz określenia w czasie (Time-bound). Dzięki zastosowaniu tej metody możliwe jest stworzenie klarownej i logicznej struktury badawczej, co ułatwia zarówno samo pisanie, jak i późniejszą ewaluację wyników.
Warto przeczytać: Jak przygotować konspekt pracy magisterskiej?
Celem niniejszego artykułu jest omówienie modelu SMART oraz jego praktycznego zastosowania w metodologii pracy magisterskiej. Przedstawione zostaną korzyści wynikające z jego stosowania, przykłady poprawnie sformułowanych celów badawczych oraz praktyczne wskazówki dotyczące wdrożenia tej metody.
Czym jest model SMART – definicja i znaczenie
Model SMART to metoda formułowania celów, która zapewnia ich precyzyjne określenie i łatwiejszą realizację. Akronim SMART składa się z pięciu kluczowych kryteriów:
Konkretny (specific)
Cel badawczy powinien być wyraźnie określony. Należy sprecyzować, co dokładnie chcemy zbadać, jaki problem badawczy rozwiązać i jakie pytania postawimy. Konkretny cel pozwala skupić się na jednym aspekcie tematu, zamiast wchodzić w zbyt szeroki obszar.
Przykład: „Zbadanie wpływu strategii marketingowych na wybory konsumentów w branży e-commerce w Polsce.”
Mierzalny (measurable)
Cel powinien być mierzalny, co oznacza, że musimy być w stanie ocenić, czy osiągnęliśmy oczekiwany wynik. W badaniach naukowych mierzalność często oznacza określenie, jakie dane będą zbierane i jak będziemy je analizować.
Przykład: „Określenie, jaką część respondentów zmienia swoje zachowania zakupowe po wprowadzeniu promocji.”
Osiągalny (achievable)
Cel musi być realistyczny i możliwy do osiągnięcia w ramach dostępnych zasobów i czasu. Należy brać pod uwagę dostępność danych, możliwości badawcze oraz czas, który mamy na realizację pracy magisterskiej.
Przykład: „Przeprowadzenie ankiety wśród 200 osób, które regularnie robią zakupy online.”
Istotny (relevant)
Cel musi być związany z głównym tematem pracy magisterskiej i mieć znaczenie w kontekście rozwoju danej dziedziny. Powinien wnosić coś nowego do wiedzy w danej dziedzinie.
Przykład: „Badanie wpływu technologii AR na decyzje zakupowe konsumentów w sektorze mody, co jest aktualnym tematem w kontekście rozwoju e-commerce.”
Określenie terminu (time-bound)
Cel badawczy powinien mieć wyraźnie określony termin realizacji, co pozwala na lepsze zaplanowanie etapów pracy oraz kontrolowanie postępów.
Przykład: „Zakończenie zbierania danych do końca września, analiza wyników do połowy października, a prezentacja wyników w formie raportu do końca listopada.”
Zastosowanie modelu SMART
Zastosowanie modelu SMART w pracy magisterskiej pomaga w:
- uniknięciu niejasnych i zbyt szerokich celów badawczych,
- zwiększeniu efektywności pracy poprzez lepsze planowanie działań,
- ułatwieniu oceny postępów w realizacji badań,
- poprawie przejrzystości i logicznej struktury pracy.
Jak sformułować cel główny pracy zgodnie z modelem SMART?
Cel główny pracy magisterskiej powinien być zgodny z zasadami SMART, co oznacza, że musi być:
✅ Konkretny (Specific): Precyzyjnie określać, co jest przedmiotem badań.
✅ Mierzalny (Measurable): Posiadać kryteria pozwalające na ocenę stopnia jego realizacji.
✅ Osiągalny (Achievable): Być możliwy do zrealizowania w ramach dostępnych zasobów.
✅ Istotny (Relevant): Odnosić się do badanego problemu i wnosić wartość naukową.
✅ Określony w czasie (Time-bound): Posiadać jasno określony przedział czasowy.
Przykład źle sformułowanego celu:
„Przeanalizowanie wpływu Internetu na społeczeństwo.”
🔴 Cel jest zbyt ogólny, nie określa mierzalnych wskaźników ani kontekstu badań.
Przykład dobrze sformułowanego celu SMART:
„Zbadanie, w jaki sposób media społecznościowe wpływają na poziom zaangażowania politycznego młodych dorosłych w Polsce na podstawie badań ankietowych przeprowadzonych wśród 300 studentów w okresie od stycznia do marca 2025 roku.”
✅ Cel jest konkretny, mierzalny, osiągalny, istotny i określony w czasie.
Określanie celów szczegółowych i pytań badawczych
Po sformułowaniu celu głównego warto określić cele szczegółowe oraz pytania badawcze. Dzięki temu możliwe jest stopniowe dochodzenie do wniosków i logiczna struktura pracy.
Przykłady celów szczegółowych zgodnych z modelem SMART:
- Określenie najczęściej wykorzystywanych mediów społecznościowych wśród studentów w Polsce.
- Analiza zależności między czasem spędzanym na platformach społecznościowych a deklarowanym poziomem zainteresowania polityką.
- Ocena wpływu algorytmów rekomendujących treści na kształtowanie opinii politycznych użytkowników.
Przykłady pytań badawczych:
- Jakie media społecznościowe są najczęściej wykorzystywane przez młodych dorosłych w Polsce?
- Czy istnieje związek między czasem spędzanym w social mediach a uczestnictwem w wyborach?
- Jakie treści polityczne najczęściej pojawiają się w rekomendowanych postach użytkowników?
Inny przykład zastosowania modelu SMART w pracy magisterskiej
- Cel ogólny: Zbadanie wpływu strategii marketingowych na wybory konsumentów w branży e-commerce.
- Specific: Chcemy zrozumieć, jak różne strategie marketingowe wpływają na decyzje zakupowe konsumentów.
- Measurable: Będziemy zbierać dane za pomocą ankiety, analizując reakcje 200 respondentów.
- Achievable: Badanie będzie realizowane przy użyciu dostępnych narzędzi, takich jak Google Forms, oraz przy współpracy z firmą zajmującą się e-commerce.
- Relevant: Temat ma znaczenie w kontekście współczesnych trendów w marketingu internetowym i e-commerce.
- Time-bound: Dane zostaną zebrane do końca września, analiza przeprowadzona do połowy października, a finalny raport dostarczony do końca listopada.
Warto przeczytać: Jak napisać pracę magisterską bez plagiatu?
Korzyści z zastosowania modelu SMART w pracy magisterskiej
- Precyzyjność i klarowność celów – wyraźnie określone cele pomagają skupić się na kluczowych aspektach badania.
- Lepsza organizacja pracy – wyznaczenie konkretnych terminów i mierników sukcesu umożliwia efektywne zarządzanie czasem.
- Zwiększenie motywacji – jasno sprecyzowane cele, które są możliwe do osiągnięcia, motywują do pracy i pomagają w utrzymaniu koncentracji.
- Łatwiejsza weryfikacja wyników – dzięki mierzalnym celom łatwiej ocenić, czy badanie zakończyło się sukcesem.
Jak sprawdzić, czy cel spełnia kryteria SMART?
Aby zweryfikować, czy cel badawczy spełnia zasady modelu SMART, warto przeprowadzić analizę według pięciu kluczowych kryteriów:
Specific (Konkretny)
- Czy cel jest jednoznacznie określony?
- Czy wiadomo, co dokładnie ma zostać osiągnięte?
- Czy nie jest zbyt ogólny lub zbyt szeroki?
Przykład:
❌ „Przeanalizowanie wpływu technologii na edukację.” (zbyt ogólne)
✅ „Zbadanie wpływu e-learningu na wyniki uczniów szkół średnich w Polsce w latach 2022-2024.” (konkretne)
Measurable (Mierzalny)
- Czy można ocenić, czy cel został osiągnięty?
- Czy istnieją konkretne wskaźniki (np. liczby, statystyki, procenty, wyniki ankiet)?
Przykład:
❌ „Poprawa efektywności nauki dzięki e-learningowi.” (brak mierzalnych wskaźników)
✅ „Ocena efektywności nauki poprzez porównanie średnich ocen 200 uczniów korzystających i niekorzystających z e-learningu.” (mierzalne wskaźniki)
Achievable (Osiągalny)
- Czy cel jest realistyczny w kontekście dostępnych zasobów (czas, budżet, dostęp do danych)?
- Czy nie jest zbyt ambitny w stosunku do skali pracy magisterskiej?
Przykład:
❌ „Przeanalizowanie wpływu e-learningu na wyniki uczniów we wszystkich krajach Europy.” (zbyt szeroki zakres)
✅ „Przeanalizowanie wpływu e-learningu na wyniki uczniów w wybranych szkołach średnich w Polsce.” (realistyczny zakres)
Relevant (Istotny)
- Czy cel jest zgodny z tematem pracy?
- Czy jego realizacja wnosi wartość naukową lub praktyczną?
- Czy odnosi się do problemu badawczego?
Przykład:
❌ „Analiza wpływu social mediów na nawyki zakupowe użytkowników.” (jeśli temat pracy dotyczy edukacji, to cel jest nieistotny)
✅ „Analiza wpływu social mediów na motywację uczniów do nauki.” (spójne z tematem edukacji)
Time-bound (Określony w czasie)
- Czy cel posiada jasno określone ramy czasowe?
- Czy badanie ma ustaloną datę rozpoczęcia i zakończenia?
Przykład:
❌ „Analiza wyników nauczania na przestrzeni lat.” (brak określonego okresu)
✅ „Analiza wyników nauczania w latach 2022-2024 na podstawie danych z wybranych szkół.” (konkretny przedział czasowy)
Narzędzia i techniki wspomagające formułowanie celów badawczych
Formułowanie celów badawczych zgodnie z modelem SMART wymaga nie tylko logicznego myślenia, ale także zastosowania odpowiednich narzędzi i technik, które ułatwią ich precyzyjne określenie. Oto kilka z nich:
Analiza interesariuszy
Opis: Zidentyfikowanie kluczowych odbiorców pracy magisterskiej (np. promotor, środowisko akademickie, branża związana z tematem badań) może pomóc w określeniu najbardziej istotnych aspektów celu badawczego.
Jak to zrobić?
- Określ, kto będzie korzystał z wyników badań.
- Zastanów się, jakie potrzeby i oczekiwania mają interesariusze.
- Dostosuj cel do wymagań i potencjalnych zastosowań wyników.
💡 Przykład:
Jeśli badanie dotyczy efektywności strategii marketingowych w e-commerce, istotne może być uwzględnienie perspektywy właścicieli sklepów internetowych oraz konsumentów.
Mapowanie myśli (Mind Mapping)
Opis: Mapa myśli pozwala wizualnie uporządkować zagadnienia związane z tematem pracy, co ułatwia precyzyjne określenie celu badawczego.
Jak to zrobić?
- W centrum mapy zapisz główny temat pracy.
- Dodawaj kolejne gałęzie związane z kluczowymi zagadnieniami.
- Stopniowo zawężaj obszary badawcze, aby dotrzeć do konkretnego celu.
📌 Narzędzia:
- XMind
- MindMeister
- Miro
Warto przeczytać: Źródła do pracy magisterskiej i licencjackiej
Metoda 5W+H (Who, What, Where, When, Why, How)
Opis: Zadawanie pytań w oparciu o schemat 5W+H pomaga doprecyzować cel badawczy i upewnić się, że jest on dobrze skonstruowany.
Jak to zrobić?
Odpowiedz na następujące pytania:
- Who? (Kto?) – Kogo dotyczy badanie?
- What? (Co?) – Jaki jest główny problem badawczy?
- Where? (Gdzie?) – W jakim kontekście/geografii prowadzone będzie badanie?
- When? (Kiedy?) – Jaki okres obejmuje analiza?
- Why? (Dlaczego?) – Jakie jest uzasadnienie wyboru tematu?
- How? (Jak?) – Jakie metody badawcze zostaną zastosowane?
💡 Przykład:
Jeśli temat pracy dotyczy wpływu pracy zdalnej na efektywność pracowników IT, można postawić pytanie:
- Who? Pracownicy sektora IT w Polsce.
- What? Efektywność pracy zdalnej w porównaniu do pracy stacjonarnej.
- Where? Polska, firmy IT.
- When? Okres 2020–2024.
- Why? Pandemia zmieniła sposób pracy, warto zbadać jej skutki.
- How? Ankieta i analiza danych statystycznych.
Metoda SMART w wersji rozszerzonej (SMARTER)
Opis: Metoda SMARTER dodaje do klasycznej koncepcji dwa dodatkowe elementy: E – Evaluated (Ewaluowany) i R – Reviewed (Przeglądany).
Jak to zrobić?
- Po sformułowaniu celu sprawdź, czy można go ewaluować (np. czy wyniki będą mierzalne i podlegać ocenie).
- Po zakończeniu badań dokonaj przeglądu celu – czy faktycznie udało się go osiągnąć zgodnie z pierwotnymi założeniami?
Analiza SWOT
Opis: SWOT to technika analityczna, która pomaga określić mocne i słabe strony badanego problemu oraz szanse i zagrożenia wynikające z jego analizy.
Jak to zrobić?
Podziel kartkę na cztery części i odpowiedz na pytania:
- Strengths (Mocne strony): Jakie są atuty tego tematu badawczego?
- Weaknesses (Słabe strony): Jakie trudności mogą się pojawić?
- Opportunities (Szanse): Jakie nowe możliwości wynikają z przeprowadzenia badania?
- Threats (Zagrożenia): Jakie bariery mogą utrudnić realizację celu?
💡 Przykład:
Dla pracy dotyczącej wpływu social mediów na zdrowie psychiczne:
- Mocne strony: Duża liczba badań naukowych, dostępność danych.
- Słabe strony: Trudność w jednoznacznym określeniu zależności przyczynowo-skutkowych.
- Szanse: Możliwość zaproponowania nowych rozwiązań w obszarze zdrowia psychicznego.
- Zagrożenia: Problem z reprezentatywnością próby badawczej.
📌 Narzędzia:
- Canva
- Lucidchart
- SWOT Online
Konsultacje i burza mózgów
Opis: Dyskutowanie swojego celu badawczego z promotorem, kolegami z uczelni lub ekspertami w danej dziedzinie może pomóc w jego doprecyzowaniu.
Jak to zrobić?
- Zorganizuj spotkanie lub sesję online.
- Zaprezentuj swój pomysł i poproś o konstruktywną krytykę.
- Zanotuj sugestie i przemyśl, które warto uwzględnić.
📌 Narzędzia do współpracy:
- Google Docs (do wspólnej edycji tekstu)
- Miro (do burzy mózgów)
- Slack/Discord (do szybkich konsultacji)
Rola promotora w dopracowywaniu celów pracy magisterskiej
Promotor pracy magisterskiej odgrywa kluczową rolę w procesie formułowania i dopracowywania celów badawczych.
Zwykle wiedza oraz doświadczenie promotora pomagają studentowi w precyzyjnym określeniu celów nie tylko zgodnie z metodą SMART, co zwiększa szanse na pomyślne zakończenie badań i sprawne pisanie pracy magisterskiej.
W osobnym artykule obszernie wyjaśniamy wpływ promotora na badania i pisanie pracy.
