Wdowy, bękarty, szewcy i sieroty czyli automatyczne rozmieszczenie tekstu

Wdowa to pozostawienie na końcu akapitu krótkiego (zazwyczaj) jednowyrazowego wiersza.
Bękart to określenie błędu łamania tekstu, które polega na pozostawieniu na początku następnego łamu samotnego końcowego wiersza, tzw. wiersza zawieszonego.
Sierota to pojedyncze litery, najczęściej spójniki, znajdujące się w ostatnim miejscu w wersie.
Szewc to określenie błędu łamania tekstu, które polega na pozostawieniu na końcu łamu samotnego wiersza akapitowego.

Czym jest „wdowa” i jak się ich pozbyć?

„Wdowa” to termin typograficzny odnoszący się do sytuacji, gdy pojedyncze słowo lub bardzo krótka fraza znajduje się na końcu akapitu lub kolumny tekstu, oddzielona od reszty tekstu. Jest to uważane za błąd typograficzny, ponieważ może zaburzać estetykę i czytelność tekstu. Poniżej znajduje się przykład tekstu z wdową – to statnie słowo „W” na końcu tekstu.

Aby uniknąć wdów w tekście, można:

1. Użyć narzędzi do łamania tekstu. Wiele edytorów tekstu i programów do składu tekstu ma funkcje automatycznego unikania wdów.
2. Ręczna edycja. Można ręcznie przeredagować tekst, dodając lub usuwając słowa, aby uniknąć pozostawienia pojedynczych słów na końcu akapitu.
3. Użycie twardej spacji. Wstawienie twardej spacji między ostatnimi dwoma słowami akapitu, aby zapobiec ich rozdzieleniu.

Przykład z twardą spacją:

… Dlatego warto inwestować w rozwój kompetencji pracowników oraz tworzyć sprzyjające warunki pracy, które zachęcają do kreatywności i innowacyjności. Dzięki temu można osiągnąć długofalowy sukces oraz zapewnić stabilny rozwój organizacji w przyszłości. W ten sposób…

Tutaj twarda spacja pomiędzy „W” a „ten” zapobiega wystąpieniu wdowy.

Spacje są niewidoczne w Wordzie. Aby je zobaczyć, musisz włączyć podgląd wszystkich znaków.

Word ma wbudowaną funkcję „Kontroluj wdowy i sieroty”, która powoduje, że ostatnia linia akapitu nie jest zbyt krótka.

1. Zaznacz tekst.
2. Prawym myszy → Akapit.
3. Zakładka Zawijanie wierszy i podziały stron.
4. Zaznacz Kontroluj wdowy i sieroty.

Możesz wymusić, żeby Word nie łamał ostatniego wiersza.

1. Zaznacz akapit.
2. Prawym myszy → Akapit.
3. Zaznacz Nie dziel wyrazów.

UWAGA! Przenoszenie wyrazów za pomocą miękkiego entera (shift + enter) uniemożliwi późniejszą edycję tekstu, ponieważ w razie przesunięcia się tekstu miękki enter wymusi przeniesienie go do następnej linijki w dowolnym miejscu.

Czym jest bękart i sierota w złym łamania tekstu?

W kontekście typograficznym, „bękart” odnosi się do problemu z formatowaniem tekstu. Istnieją dwa główne typy bękartów:

Bękart akapitowy

Jest to sytuacja, gdy ostatnia linia akapitu pojawia się sama na początku nowej strony lub kolumny, oddzielona od reszty akapitu. To może prowadzić do nieestetycznego wyglądu i utrudniać płynne czytanie tekstu.

Sierota

Jest to sytuacja, gdy pierwsza linia nowego akapitu pojawia się na końcu strony lub kolumny, a reszta akapitu znajduje się na kolejnej stronie lub kolumnie. To również może zaburzać czytelność i estetykę tekstu.

Przykład 1 — bękart: ostatnia linia ma jedno słowo

To jest przykładowy akapit, który wygląda całkiem poprawnie,
dopóki Word nie zdecyduje się przenieść ostatniego słowa do
nowej
linii.

Przykład 2 — bękart: dwa bardzo krótkie słowa

To jest przykład akapitu, w którym końcówka została złamana
w taki sposób, że na końcu pozostają dwa krótkie słowa,
co wygląda wyjątkowo
źle.

Przykład 3 — ekstremalnie krótka ostatnia linia

Ten akapit ma równomiernie rozłożone linie, ale Word potrafi
złamać go w taki sposób, że ostatnia linia zawiera tylko kilka
znaków, co wygląda bardzo
nieprofesjonalnie.

Przykład 4 — sierota + bękart: samotny przyimek

To jest przykład akapitu, w którym Word przeniósł na koniec
wiersza pojedynczy przyimek, co jest jednym z najbardziej
rażących błędów typograficznych
w polskim.

Przykład 5 — ostatnia linia oderwana od reszty akapitu

Ten akapit jest dość długi i ma równomiernie rozłożone linie,
ale ostatnia linia jest tak krótka, że wygląda jakby została
doklejona przypadkowo i psuje cały
układ strony.

W Wordzie i w składzie tekstu możesz to ogarnąć kilkoma skutecznymi metodami — od automatycznych po ręczne, dające pełną kontrolę.

• Kontrola ręczna polega na dbałości o manualne łamanie tekstu, tak aby linie akapitów nie były rozdzielane przez przerwy stron lub kolumn.
• Zaawansowane oprogramowania do edycji tekstu, które posiada funkcje zapobiegające bękartom i sierotom (np. Adobe InDesign, LaTeX).

Word ma funkcję, która automatycznie pilnuje, żeby ostatnia linia akapitu nie była zbyt krótka.

1. Zaznacz tekst.
2. Prawym myszy → Akapit.
3. Zakładka Zawijanie wierszy i podziały stron.
4. Zaznacz Kontroluj wdowy i sieroty.

W Wordzie możesz wymusić łamanie linii w konkretnym miejscu:

• Shift + Enter → miękki Enter (nie zaczyna nowego akapitu)

To pozwala kontrolować długość ostatniej linii.

Ponadto, jeśli skład lub tekst jest bardzo wąski, bękarty pojawiają się częściej. Minimalne poszerzenie kolumny potrafi rozwiązać problem bez ruszania treści.

Zasada edytorska odnosząca się do tzw. sierot nakazuje:

• przenosić do następnego wiersza tylko jednoliterowe spójniki i przyimki (w wierszach liczących więcej niż 40 znaków),
• nie rozdzielać pomiędzy kolejne wiersze elementów typu: 1945 r., XX w., 100 €, rozdział 9, tom 4, a więc takich, w których na końcu występuje pojedyncza litera, cyfra bądź symbol.

Warto przeczytać: Formatowanie pracy dyplomowej – tabele, rysunki i wykresy

Wyjątkami są takie elementy, które stanowią jedność formalno-treściową lub wartości np. w książkach matematycznych, fizycznych itp. Stanowią one pewną całość i zostawia się je w całości nawet na końcu linijki.

Czym jest szewc w tekście i jak ich unikać?

W typografii „szewc” odnosi się do problemu z formatowaniem tekstu, podobnego do bękartów, ale dotyczy specyficznie podziału słów. Dokładniej, szewc to sytuacja, gdy pojedynczy krótki wyraz lub fragment wyrazu kończący się myślnikiem (np. „sło-„) znajduje się na końcu linii, a reszta wyrazu („ńce”) jest przenoszona do następnej linii. Tego rodzaju podział słów jest nieestetyczny i może utrudniać czytanie tekstu.

Przykład 1 — szewc: pierwsza linia akapitu samotnie na nowej stronie

[STRONA 1]

To jest zakończenie poprzedniego akapitu, które kończy się tutaj.

[PRZEŁAMANIE STRONY]

To jest
reszta akapitu, która została przeniesiona na kolejną stronę,
zostawiając pierwszą linię samotnie na górze.

Przykład 2 — szewc w wąskiej kolumnie

Przykład 3 — szewc przy dużych odstępach między akapitami

Przykład 4 — szewc w dokumencie z dużymi nagłówkami

Przykład 5 — szewc w raporcie z tabelami

Jak unikać szewców?

1. Unikanie podziału krótkich słów: staraj się nie dzielić krótkich wyrazów, zwłaszcza jedno- i dwusylabowych.
2. Ręczna edycja: w edytorze tekstu można ręcznie przenieść wyrazy, aby uniknąć ich nieestetycznego podziału.
3. Oprogramowanie typograficzne: używanie zaawansowanego oprogramowania do edycji tekstu, które posiada funkcje zapobiegające szewcom (np. Adobe InDesign, LaTeX).
4. Dostosowanie odstępów: regulacja odstępów między wyrazami może pomóc w uniknięciu szewców bez konieczności dzielenia wyrazów.

W wordzie opcja „zachowaj z następnym” sprawia, że akapit nie może zostać oddzielony od kolejnego. Świetne do nagłówków, tytułów, pierwszych linijek.

1. Zaznacz akapit (np. nagłówek lub pierwszą linię).
2. Prawym myszy → Akapit.
3. Zakładka Zawijanie wierszy i podziały stron.
4. Zaznacz Zachowaj z następnym.

Z kolei opcja „zachowaj razem” wymusza, żeby cały akapit pozostał na jednej stronie.

Idealne do krótkich akapitów, list punktowanych, podpisów pod tabelami.

1. Zaznacz akapit.
2. Prawym myszy → Akapit.
3. Zakładka Zawijanie wierszy i podziały stron.
4. Zaznacz Zachowaj razem.

Nie używaj twardych podziałów stron w środku akapitów. Jeśli wstawisz:

• Ctrl + Enter

w środku akapitu, Word nie będzie mógł go poprawnie przenieść.

Zamiast tego:

• używaj opcji „Zachowaj z następnym”
• albo „Zachowaj razem”