Współpracowałem z wieloma studentami, w szczególności ze studentami nauk humanistycznymi i społecznymi, dla których pisanie rozdziału dotyczącego metodologii było niezwykle bolesnym doświadczeniem.

Przypominam sobie moje własne doświadczenie jako studenta w wieku dojrzałym, doskonale zdającego sobie sprawę z mojej ignorancji i niepewności: czytałem i pisałem w ciemno przez tygodnie i tygodnie, zanim pokazałem cokolwiek mojemu promotorowi.

Dla wielu zadanie zrozumienia metodologii rozpoczyna się od czytania. Zasadniczo podręczniki metodologii badań są duże i gęste, a studenci często znikają, podobnie jak Alicja, w Krainie Badań Metodologii, ale pojawiają się ponownie miesiące później, oszołomieni i zdezorientowani.

Pisanie rozdziału o metodologii jest trudne, ponieważ metodologia badań jest złożona; ponieważ terytorium jest zaśmiecone terminologią, która jest często używana inaczej, nawet w ramach tych samych dyscyplin. Do tego istnieją różnice w oczekiwaniach dotyczących tego, jak powinna wyglądać ta część pracy. Wiem jedno – zrozumienie metodologii i jej zastosowanie do konkretnego badania jest krokiem transformacyjnym, swoistego rodzaju koncepcją progową, która pojawia się po poważnym intelektualnym wyzwaniu.

Czy i kiedy można pominać rozdział metodyczny?

Kto czyta ten wie! Dzisiaj jest to jasne dla każdego, że nie można zaczynać pisania bez czytania, bez wstępnej lektury. Ważne jest zapoznanie się z metodologią, ale nie tylko teoretycznie. A to głównie dlatego, że szerokość i głębokość, której potrzebujesz by rozwinać skrzydła w locie (albo pisaniu), nie można znaleźć w innych artykułach. Źródła wiedzy posiadają zakładają, że czytający kwestje metodologi ma rozwiązane, więc w tym względzie nie są zbyt pomocne. Jeśli uważasz się za absolutnie początkującego i musisz zacząć od podstaw, poproś bibliotekarza albo promotora o tekst wprowadzający do badań. Każda dyscyplina ma tekst dotyczący metod badawczych, z którego korzystali wszyscy. Jeśli to wciąż za mało, poszukaj porady u doktorantów prowadzących podobne badania. Nie bój się wysłać maila komuś, kogo nie znasz – pamiętaj, że ci ludzie właśnie odkryli swoja metodologia po latach pracy i chętnie się podziela swoim entuzjazmem. A jeśli przejrzysz rozdziały metodologiczne ostatnich prac opublikowanych w swojej dziedzinie, będziesz widział kogo najczęściej cytowano. Liczba cytowań to dobry wskaźnik jeśli chodzi o użytą metodologię i jej jakość.

W miarę postępów zmieni się też twoje myślenia i będziesz w stanie opracowywać bardziej rozbudowane, dopracowane i ukierunkowane pomysły, a wraz z upływem czasu poszerzać swoją lekturę o inne odniesienia do konkretnych metod lub narzędzi. W końcu będziesz wiedział, jak i kiedy można pominąć cały rozdział poświęcony metodologii. Są dziedziny, w których metodologia jako taka jest trudna do zdefiniowania, bo nie wywodzi się z podstaw teoretycznych.

Nazwanie i zlokalizowanie rozdziału: metoda i metodologia to nie to samo

Rozdział opisujący podejście i przebieg badań zasadniczo znajduje się po przeglądzie literatury i przed rozdziałami opisującymi wyniki. Dla badaczy i autorów z dziedziny nauk społecznych rozdział ten zwykle nosi nazwę „Metodologia”, ale zawiera też opis metod użytych do zgromadzenia danych.

Zasadniczo rozdział o metodologii będzie składał się z dwóch elementów: dużego obrazu opisującego podstawę teoretyczną i uzasadnienie (zwanego czasem podejściem badawczym, czyli „racjonale”), a także sekcji, w której podano szczegółowe informacje na temat sposobu przeprowadzenia badań (głównie gromadzenie i analiza danych ). W „twardych” naukach „metodologia” jest rzadko wymagana; zamiast tego rozdział nazywa się „Metoda badań”, a nacisk kładziony jest na sposoby i procedury gromadzenia i analizy danych. Paltridge i Starfield (2007) dobrze opisują powiązane praktyki pisania. (Źródło zewnętrzne)

Kiedy pisać rozdział dotyczący metodologii?

Jeśli już wiadomo, że nasza praca musi zawierać rozdział poświęcony metodologii, pozostaje pytanie, kiedy go napisać? Na pewno po przejrzeniu literatury, gdyż wtedy rodzą się pomysły i plany co do tego, jak przeprowadzić badania. Ten rozdział będzie przechodził przez wiele zmian, nawet w trakcie samych badan. Zawsze coś nie idzie zgodnie z planem, czasem odkryjemy cos niespodziewanego, co przyczyni się do zmiany metodologii, a czasem po prostu promotor wie lepiej.

W przeważającej większości sekcja metodologii i/lub metod jest pisania miesiące, lub lata wcześniej, na etapie propozycji badań. Ta praca ma na celu przewidzieć każdy krok, jaki będzie podjęty w celu znalezienia odpowiedzi na pytanie postawione w problematyce badania, wiec czas przyszły będzie dominował. Jeśli student otwiera przewód doktorski i planuje zająć się problemem, jaki poruszył w pracy magisterskiej, najprawdopodobniej sekcje metodologi trzeba będzie napisać od początku. Wszystko zależy od tego, jak dużo upłynęło czasu i jak wiele się zmieniło w danej dziedzinie.

Warto też cały plan pracy rozbić na szczegóły. Typowe nagłówki to proste, ale skuteczne narzędzie. Wcześniejsze zapisywanie nagłówków i podtytułów może pomóc wyjaśnić, co i dlaczego znalazło się w rozdziale. Nagłówki mogą pomóc w zrzucaniu pomysłów do odpowiednich sekcji i umożliwiają gromadzenie i zapisywanie pozycji w dowolnej kolejności. A w razie potrzeby, da się je łatwo usunąć.

Ustanowienie wiarygodności poprzez opowiadanie historii albo sukcesywną prezentację toku myślowego

Jednym z kluczowych celów rozdziału „Metodologia” jest ustalenie wiarygodności badań i wiarygodności badacza. Budowanie wizerunku autorytatywnego i kompetentnego badacza jest kluczowe dla budowania zaufania do badań i przedstawionych wyników. Naukowcy zajmujący się naukami ścisłymi często to pokazują, stosując już sprawdzone podejście. Dla naukowców zajmujących się badaniami jakościowymi ustalenie wiarygodności może być dość trudne. Przejrzystość ma kluczowe znaczenie, ale nie należy też ujawniać wszystkiego.

Osiągnięcie właściwej równowagi jest swoistym wyczynem. Nie ma nic bardziej męczącego niż czytanie lub pisanie „Zrobiłem to … Potem to zrobiłem … Zrozumiałem, że … Potem zrobiłem … Po tym ja ….'. Z drugiej strony zastosowanie zbyt wielu konstrukcji pasywnych (np. „Wywiady miały miejsce …”, „dane zostały zebrane i przeanalizowane”) może utrudnić zrozumienie roli badacza w odniesieniu do tego, co rzeczywiście miało miejsce a co nie. Pamiętajmy, ze stosowanie czasu biernego jest „boską sztuczką” do tego stopnia, że można z jej pomoce stworzyć całkiem przekonywującą iluzję.

Kolejną pułapką są niekończące się zwierzenia. Nie trzeba opowiadać całej historii – można śmiało pominąć wszystko, co poszło nie tak, fałszywe wskazówki, nowe początki i osobiste wyzwania. Wszystkie badania niezależnie od dyscypliny to jedno wielkie pasmo wzlotów i upadków. A czytelnik chce wiedzieć tylko to, co jest istotne i co jest konieczne do ustalenia wiarygodności. Należy skoncentrować się na tym, co zostało zrobione i dlaczego było to najlepsze i właściwe posunięcie.

Pod względem proceduralnym czasem może pomóc zanotować całą historię, w punktach, zastanowić się, co jest naprawdę istotne, usunąć niepotrzebne fragmenty i przerobić tekst zwięźle podsumowujący kluczowe przesłania. Dzięki temu możemy opowiedzieć historię o osiągnięciach z pewnością i duma w glosie. Unikaj chronologicznego uporządkowania wydarzeń (chyba że to konieczne) – to nie jest taka historia! Historia, którą chcesz opowiedzieć, polega na tym, że decyzje dotyczące projektu badawczego były przemyślane, były dobrze przemyślane, a nawet nie były przypadkowe i co najważniejsze, nieudolne. A wszystko stało się dlatego, że jako autor zrobiłeś wszystko aby być jak najlepiej poinformowanym.

Co to jest dobre pisanie?

Pozostaje jeszcze kwestia pisania pracy w obcym języku. Zrozumienie badań i metodologii to jest jedno. Z drugiej strony, zrozumienie mentalności językowej to jest klucz, który otworzy drzwi do dobrego pisania. Co to jest dobre pisanie? Trafne wnioski, przystępny styl, odpowiedni opis. Doktorat z chemii różni się tym od historii o miłości, że nie jest spontaniczny. Poza tym oba teksty są identyczne, bo opowiadają historie, która się skończyła szczęśliwie.

Jest wiele zasobów stworzonych dla piszących w obcym języku. Również dla obcokrajowców, którzy pewnie teraz się meczą z polskim, by napisać doktorat. Strukturalne i retoryczne elementy metodologii i sekcji pisania to tylko jeden z wielu aspektów. Trzeba bowiem zwracać uwagę na ton i słownictwo. Są prace, w których autor nie potrafił przedstawić znaczenia jakiegoś szczegółu. Są też prace, które wyglądają jak procedura wojskowa. Jest to szczególnie typowe w pracach pisanych po angielsku. Nie ma dla mnie nic gorszego niż przetłumaczony artykuł z polskiego na angielski przez kogoś, kto na co dzień nie posługuje się tym językiem. Taka zmiana stylu zabija merytoryczna wartość nawet opowiadania na pół strony, a co dopiero gdy mamy do czynienia z inżynierią lądową, albo chemiczną.

Dlaczego metodologia badań jest zawsze najtrudniejsza?

Wstęp, metodologia, dyskusja i konkluzja składają się na całość. Nie tylko metodologia jest najbardziej zaniedbywaną częścią każdej pracy. Ale na niej jest wszystko oparte.

Kategorie: Porady