Świat akademicki z definicji jest selektywny. Trzeba się liczyć z tym, że zgłoszone artykuły naukowe spotkają się z negatywną recenzją i będą często odrzucane. Odrzucenie artykułu naukowego może być trudne do zaakceptowania i przygnębiające, szczególnie, gdy trafimy na postronnego recenzenta. Z kolei dla studentów, którzy dopiero rozpoczynają karierę naukową i nie są zwykle przygotowani na złą wiadomość, jest do otrzeźwiające doświadczenie.
Negatywna recenzja zwykle oznacza odrzucenie artykułu naukowego. Naukowcy i badacze komunikują się ze sobą poprzez publikowanie swoich prac. Dzielą się w ten sposób wynikami i spostrzeżeniami.
Środowisko publikacji naukowych działa w systemie wzajemnych recenzji w celu wybrania tylko tych badań naukowych, które spełniają wymagane normy naukowe i logiczne. A więc nasi koledzy po fachu oceniają, czy przedstawiona praca zawiera błędy i czy spełnia wymagane normy.
W tym artykule zamieścilliśmy wskazówki dla autorów naukowych co do wykorzystania uwag recenzentów oraz podpowiadamy, jak poradzić sobie z negatywną recenzją artykułu.
Procedura recenzowania artykułów naukowych zgłoszonych do publikacji
Dlaczego artykuł naukowy został odrzucony? Skąd się biorą negatywne recenzje i jakie są kryteria odrzucania i dopuszczania do publikacji? Dobra publikacja naukowa też może być odrzucona z wielu przyczyn, co zdarza się nagminnie.
Niewielu autorów pamięta o tym, że każdy zgłoszony artykuł do publikacji podlega tym samym zasadom co w każdym procesie wyboru – musi się dobrze zaprezentować i do tego pokonać konkurencję. Zupełnie jak w wyborach Miss Świata.
Każde wydawnictwo posiada procedury recenzowania artykułów naukowych, są one zawsze dostępne i jasno określają, co i jak jest oceniane. Zwykle procedury recenzowania nie różnią się znacząco miedzy sobą, gdyż mają na celu oceny jakości i zgodności ze standardami wydawcy w systemie recenzji peer review. Procedury składają się z oceny formalnej, recenzji merytorycznej i na końcu naukowej dokonywanej przez wybranych recenzentów. Nie tylko recenzenci oceniają zgłoszone prace. Istnieje model recenzowania przez samych redaktorów, w którym główny redaktor czasopisma ocenia i wybiera teksty do publikacji.
Warto przeczytać: Teza w pracy magisterskiej i dyplomowej
Problemy związane z recenzowaniem prac można rozpatrywać na wielu płaszczyznach. Recenzowanie i procedury opiniowania tekstów naukowych narażone są na różne nieprawidłowości i nadużycia, wśród których najczęściej wymieniane są: konflikt interesów, kumoterstwo, nepotyzm, stronniczość na tle sporów instytucjonalnych lub merytorycznych, niedbalstwo i niekompetencja. Działania tego typu podważają rzetelność naukową dzieł, osób i instytucji.
Najczęstsze przyczyny odrzucenia publikacji naukowych
Prawie wszystkie artykuły naukowe zgłaszane do redakcji zawierają błędy. Są to zarówno błędy gramatyczne, stylistyczne, edytorskie i merytoryczne.
Tłumaczenie na obcy język
W większości przypadków powodem odrzucenia manuskryptu jest niepoprawne tłumaczenie, zwykle na angielski. Tłumaczenie to nie tylko zamiana słów. Pisząc na dany temat warto znać typowe słownictwo i określania, jakie są z tematem związane.
Wybór czasopisma
W gruncie rzeczy jest to najważniejsza decyzja. Bardzo trudno jest wybrać właściwe wydawnictwo, do którego można by zgłosić artykuł naukowy. Każdy wydawca ma swoje wymogi i zakres tematyczny. Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest wybrać kilka czasopism i kolejno wysyłać zgłoszenia.
Złożony styl
Wielu autorów uważa, że aby napisać dobry artykuł naukowy, trzeba „brzmieć mądrze”. Niestety tak nie jest. Trzeba starannie dobierać słowa i konstruować zdania tak, by czytelnik nie miał trudności z czytaniem i rozumieniem tekstu.
Ignorowanie recenzji
Wielu naukowców nie wysyła artykułów do dobrych, wysoko-punktowanych czasopism, bo boi się odrzucenia. Jednak nic nie nauczy nas tak dużo jak odrzucenie artykułu (albo proces recenzji trwający latami). Dzięki uwagom recenzentów można dowiedzieć się, co należy poprawić i jakich błędów unikać.
Niejasna metodologia
Rozdział przedstawiający metodologię badań jest najważniejszy i zarazem najtrudniejszy do napisania. Jeśli metody i rama teoretyczna są niejasne albo źle dobrane, wartość naukowa przedstawionych wyników i wniosków spada do zera.
Nieodpowiednie źródła bibliograficzne
Źródła referencji są sprawdzane na zasadzie doboru. Zdarza się, że użyta bibliografia jest niekompletna, nie może zostać odnaleziona lub jest to trudne, nie są cytowane oryginalne źródła oraz referencje internetowe nie są wykazane w poprawny sposób. To wszystko podważa wiarygodność całej pracy.
Nieodpowiednia forma streszczenia
Streszczenie, czyli abstrakt jest bardzo ważny, gdyż w syntetyczny sposób przedstawia, czego dotyczy i co opisuje dany artykuł. Nierzadko też autorzy zgłaszają manuskrypt bez streszczenia, które przecież jest integralną częścią każdej publikacji.
Brak terminologicznej precyzji i/lub konsekwencji
Jaka jest różnica między czynnikiem, procesem i mechanizmem? Konsekwentne używanie terminologii jest bardzo ważne. Najlepszym rozwiązaniem jest zdefiniowanie kluczowego pojęcia na samym początku artykułu i trzymanie się jednego lub dwóch synonimów, ale tak, by było jasne, o czym mowa.
Postęp nauki i technologii powoduje, że coraz trudniej jest osiągnąć naukowy sukces. Jak poradzić sobie z odrzuceniem artykuły naukowego zgłoszonego do publikacji? Co autorzy mogą zrobić, by poprawić szanse manuskryptu na przyjęcie w następnym podejściu? Piękno naukowego języka da się pogodzić z jego precyzją.
Zapraszamy do przeczytania naszego wpisu, w którym przedstawiamy kilka zasad planowania artykułu naukowego.
Odrzucony artykuł to normalna sprawa
W każdym środowisku publicystycznym znajdzie się autor, którego prace zostały kiedyś odrzucone.
Nieprzyjęcie tekstu czy odrzucenie manuskryptu naukowego przez wydawnictwo to normalna sprawa. Nawet najlepsze artykuły naukowe pisane przez laureatów nagrody Nobla też były odrzucane.
Głównym powodem jest tutaj system wzajemnych recenzji, który jest niedeterministyczny. W praktyce oznacza to, że jesteśmy zdani na łut szczęścia w kwestii tego, jaki nam się trafi recenzent. Może to być osoba uparta albo niemająca odpowiednich kwalifikacji. Może też być tak, że nasz recenzent ma dużo pracy i jest pod presją, przez co źle oceni tekst. Albo po prostu jest kiepskim recenzentem.
Warto przeczytać: Jak rozpoznać pseudonaukę?
Odrzucenie artykułu to nie koniec świata. W takiej sytuacji oznacza to, że osoby odpowiedzialne za dopuszczenie manuskryptów do publikacji uznały, że nie ma w tym tekście nic nadzwyczajnego. Artykuł, który nie został przyjęty do publikacji, wraca z recenzją, która teoretycznie powinna przyczynić się do jego poprawy. Jeśli weźmiemy sobie słowa recenzentów do serca, zrozumiemy, dlaczego nie przyjęli artykułu oraz będziemy mieli szanse na dokonanie zmian.
Jak nie reagować na negatywną recenzję?
Odpowiedź na to pytanie wydaje się być prosta. W końcu nie jesteśmy dziećmi, tylko naukowcami. Są jednak ludzie, którzy reagują zbyt emocjonalnie o to z myślą o nich przygotowaliśmy listę, czego nie robić.
Nie narzekaj i nie składaj skarg
Większość osób jest przekonana, że bycie redaktorem to nic trudnego. Wystarczy się załapać na tę pozycję, a potem już tylko usiąść wygodnie w fotelu, czytać i zadecydować kto będzie publikował, a kto nie. W rzeczywistości życie redaktora jest ciężkie i narażone na wiele nieprzyjemnych sytuacji.
Recenzenci się mylą. Do tego ich praca polega na szukaniu powodów, aby nie publikować. Oni nie patrzą na prace pod kątem pozytywnych aspektów, tylko oceniają tekst pod kątem tego, czego w nim brakuje.
Więc, jeśli jesteś jednym z tych, którzy liczą na łut szczęścia tylko dlatego, że udało ci się napisać o przełomowym odkryciu, możesz się rozczarować. Jeśli metodologia nie jest jasna i przejrzysta albo brakuje odpowiedniej dyskusji wyników, recenzent nie będzie długo myślał i odrzuci manuskrypt.
Redaktorzy doskonale zdają sobie z tego sprawę. Wiec zamiast działać pod wpływem impulsu, należy się najpierw zastanowić i przeanalizować powody, dla których manuskrypt odrzucono.
Każda redakcja co jakiś czasu musi stawiać czoła autorom, którzy nie mogą przyjąć do wiadomości, że ich tekst jest po prostu kiepski. To się zresztą zdarzało nawet laureatom nagrody Nobla.
Nie należy więc ubliżać redaktorowi ani jego rodzinie, co się nagminnie zdarza. Powoływanie się na swoje poprzednie publikowane prace też nie jest zbyt zgodne z logiką, ponieważ poprzednie osiągnięcia i nie mają wpływu na dalsze badania i efekty pracy.
Nie publikuj recenzji online
Kolejną często spotykaną reakcją jest publikowanie informacji o niesprawiedliwym traktowaniu na mediach socjalnych. Z pewnością, jeśli wszyscy zobaczą niesłuszne negatywne recenzje, zdobędziemy sympatie i ogromne poparcie ze strony innych.
Typowa reakcja emocjonalna, która zwykle powoduje, że nasze samopoczucie się poprawia przez to, że rozmawiamy o naszym rozczarowaniu. Ale czy to zmieni decyzje wydawnictwa? Znowu: nie. Nic dobrego z tego nie wyniknie, a twoje imię i reputacja (i być może także reputacja twoich współautorów) zostaną zniszczone.
Warto przeczytać: Jak przygotować dobry artykuł naukowy do publikacji?
Faktycznie trwa ciągły spór o to, że publikowanie recenzji narusza prawa autorskie recenzentów, ponieważ ci nie wyrazili zgody na publiczne udostępnienie ich słów. Niektóre konferencje mogą nawet mieć wyraźne zasady, aby tego nie robić. Zamiast wywoływać zamieszanie, spokojnie zaakceptuj decyzje recenzentów. Jeśli naprawdę odczuwasz potrzebę udzielenia odpowiedzi zwrotnej swoim recenzentom, może kariera naukowca nie jest dla ciebie.
Nie odrzucaj recenzji
System wzajemnych recenzji jest w gruncie rzeczy odpowiedni między innymi dlatego, że działa i zazwyczaj się sprawdza. Kilku wiodących na świecie ekspertów w danej dziedzinie ocenia pracę i udzielają informacji zwrotnych. Odrzucenie takich recenzji byłoby nierozsądne. Tym lepiej, jeśli są negatywne. Wtedy można odnieść się do uwag zgłoszonych przez recenzentów i nie popełniać w przyszłości podobnych błędów.
Niektórzy faktycznie dostają okropne i niepoprawne komentarze ze strony recenzentów. Autorzy w takiej sytuacji na prawdę mają prawo czuć się pokrzywdzeni. Jest to normalna reakcja emocjonalna, gdy po latach wysiłku i zaangażowania niesłusznie oceniono nasza prace.
Czytanie recenzji odrzuconego artykułu może być trudne i osłabić pewność siebie. W rzeczywistości może to być również trudne dla autorów prac, które zostały zaakceptowane. Dlatego dobrym pomysłem jest odłożenie czytania recenzji na kilka dni. O wiele lepiej jest się zmierzyć z krytyką, gdy najpierw nabierze się do niej dystansu.
Recenzje należy czytać bardzo krytycznie i nie akceptować wszystkiego, co mówią recenzenci. Oni zrobili już swoją robotę na tym etapie i teraz autor ma prawo ocenić, czy ocena recenzenta jest odpowiednia.
Pamiętajmy, że recenzenci nie są nieomylni. Czasami źle coś rozumieją, a czasami po prostu chcą postawić na swoim. Wtedy ich uwagi są niedorzeczne i niezgodne z prawdą. Dlatego czytając recenzje, starajmy się ocenić wartość słowa i wyłapać tylko konstruktywną krytykę, pomijając przy tym tą irracjonalną.
