Przegląd literatury pracy magisterskiej – jak zrobić i jak napisać

Rozdział teoretyczny pracy dyplomowej opiera się na przeglądzie literatury. Przegląd literatury przede wszystkim ma za zadanie wyjaśnić temat oraz przedstawić obecny stan wiedzy. Praca naukowa, za wyjątkiem stopnia licencjata albo inżyniera, zawsze wnosi coś nowego.

Postęp wiedzy następuje na podbudowie istniejących metod, analiz, konceptów czy trendów. Widać to dokładnie szczególnie w badaniach naukowych, gdzie stawiane hipotezy albo proponowane metody badań są rozwinięciem już istniejących.

Funkcje przegląd literatury

• zapewnia kontekst dla badań
• identyfikuje przełomowe prace i naukowców w tej dziedzinie
• rozpoznaje istniejące teorie, punkty widzenia, hipotezy itp. w dziedzinie badań
• uzasadnia badania
• wyjaśnia błędne przekonania dotyczące wcześniejszych badań
• upewnia się, że badania nie zostały przeprowadzone wcześniej (lub jeśli są powtarzane, że są oznaczone jako „badanie replikacyjne”)
• pokazuje, gdzie badanie wpisuje się w istniejącą wiedzę
• umożliwia badaczowi wyciąganie wniosków z wcześniejszej teorii na ten temat
• ilustruje, jak temat był wcześniej badany
• zwraca uwagę na błędy we wcześniejszych badaniach
• daje zarys luk w poprzednich badaniach
• pomaga doprecyzować temat, zmienić jego punkt widzenia, a nawet przyczynić się do ewolucji tematu

Czy napisanie przegląd literatury pracy dyplomowej jest możliwe w 1 dzień?

Niestety, ale tak. Przeglądowi literatury można poświęcić jeden rozdział i kilka pod­rozdziałów, w zależności od potrzeb i sposobu podejścia do problemu. Daje to autorowi możliwości wykazania się stopniem opanowania wiedzy z danego za­kresu, erudycją, ale również umiejętnością posługiwania się literaturą przedmiotu.

Warto przeczytać: Jak przygotować konspekt pracy magisterskiej?

Studenci studiów doktoranckich typowo charakteryzują się tym, że są na bieżąco z badaniami w swojej dziedzinie. Zwykle dysertacje doktorskie zawierają systematyczny przegląd literatury budowany na przestrzeni kilku lat. Dzięki temu prace doktorskie są zawsze najlepszym przykładem tego, jak robić analizę literatury przedmiotu i zarazem są świetnym źródłem informacji i bibliografii.

Zatem dlaczego niestety? 

Przegląd literatury wymaga czytania, co jest czasochłonne. Nawet jeśli ograniczymy się tylko do abstraktu artykułu, to wciąż wymagający proces. Jednak robiąc to „po łebkach” faktycznie można w jeden dzień zebrać sporo odniesień.

Jak dokonać przeglądu literatury?

Pomysły na tematy pracy dyplomowej pochodzą z niezliczonych źródeł – niektóre będą generowane przez zainteresowanie konkretnym obszarem wcześniejszych prac, inne przez omawianie zagadnień z rówieśnikami i naukowcami, a niektóre z lektury literatury. Początkowe pomysły mogą również znajdować się na różnych etapach rozwoju – niektóre będą niejasne, inne jasne i dobrze zdefiniowane, a wiele z nich będzie znajdować się pośrodku dwóch skrajności.

Myśląc o odpowiednim temacie pracy dyplomowej, ważne jest, aby wziąć pod uwagę konsekwencje swojego wyboru:

• Czy informacje można gromadzić lokalnie?
• Czy jesteś w stanie podróżować, aby korzystać z różnych źródeł?
• Jakie są twoje zainteresowania i czy utrzymają się one przez czas trwania badań?
• Kto będzie zainteresowany tymi badaniami?
• Czy jest wystarczająco interesujące, abyś jako autor pracował przez następne 2 – 3 – 4 lata?
• Czy zakres jest wystarczająco szeroki, aby móc określić konkretną niszę?
• Czy zakres jest tak szeroki, że straci kierunek?
• Czy obejmuje technologię, która jest łatwo dostępna?
• Czy szkolenie w zakresie technologii i / lub oprogramowania jest łatwo dostępne?

Zakres tematyczny pracy magisterskiej i przegląd literatury

Aby temat pracy naukowej się rozwijał, musi istnieć kontekst, na który wpływa istniejąca wiedza. Inne wpływy obejmują twoje środowisko pracy i nauki, twoje interakcje z kolegami, rówieśnikami i przełożonymi oraz aktualne opinie i postawy wobec twojej dyscypliny.

Rola przeglądu literatury polega na przeanalizowaniu istniejącej literatury i uzasadnieniu, w jaki sposób Twoje badania będą pasować do istniejącej wiedzy.

Oznacza to, że przegląd literatury zapewnia ogólne zrozumienie, które nadaje sens dyskusji wyników, wniosków i zaleceń. Pozwala to autorowi zademonstrować, w jaki sposób jego badania są powiązane z wcześniejszymi wysiłkami i jak poszerza nasze rozumienie danego tematu czy zjawiska.

Umieszczając temat w kontekście, często warto pomyśleć o następujących kwestiach:

• Jaki jest zakres tematu?
• Jaki jest cel tych badań?
• Kto jest docelową publicznością?
• Jaki jest okres?
• Jaki jest zasięg geograficzny?
• Jakie są odpowiednie / powiązane dyscypliny?

Warto przeczytać: Jak cytować źródła internetowe?

Ustalenie dostępnych źródeł literatury do przeglądu

Przegląd literatury wymaga wykorzystania wszystkich możliwych źródeł informacji. A zatem najpierw trzeba do nich dotrzeć. Nieformalne źródła obejmują informacje od innymi badaczy, bibliotekarzy przełożonych. Jednak w pracy naukowej wykorzystywane są tylko źródła formalne, które obejmują:

• książki,
• publikacje naukowe,
• materiały konferencyjne,
• prace magisterskie i doktorskie,
• strony internetowe,
• oficjalne informacje rządowe,
• gazety,
• wywiady,
• bibliografie,
• materiały historyczne,
• relacje,
• dokumentacje i procedury.

Korzystanie ze źródeł informacji w systematyczny i uporządkowany sposób pozwoli zaoszczędzić dużo czasu i wiele frustracji.

Opracowanie strategii i metodologii wyszukiwania literatury ma kluczowe znaczenie, ponieważ zapewnia ogólną strukturę wyszukiwania i zapisuje historię wyszukiwania.

Jest to niezwykle przydatny zapis, ponieważ musisz udoskonalić lub zmienić punkt ciężkości wyszukiwania w miarę rozwoju badań.

Może również poprawić trafność wyników uzyskanych po przemyśleniu słów kluczowych i synonimów oraz ich wzajemnych powiązań.

Metody przeprowadzania przeglądu literatury w pracy magisterskiej

Oto kilka metod, które mogą być wykorzystane do efektywnego przeprowadzenia przeglądu:

1. Systematyczne wyszukiwanie źródeł. Przegląd literatury zaczyna się od dokładnego wyszukiwania odpowiednich artykułów, książek i innych publikacji. Korzysta się z baz danych takich jak Google Scholar, JSTOR czy PubMed, by zebrać najnowsze i najbardziej istotne źródła.
2. Analiza jakościowa i ilościowa. Warto dokonać analizy jakościowej, oceniając wiarygodność i metodologię źródeł, a także analizy ilościowej, np. liczenia cytowań, aby ocenić wpływ poszczególnych prac na daną dziedzinę.
3. Metoda tematyczna. Organizowanie literatury według głównych tematów lub zagadnień pozwala na lepszą strukturalizację i wyodrębnienie kluczowych obszarów badań. Pozwala to na pokazanie, jakie kwestie były już badane, a gdzie istnieją luki.
4. Analiza porównawcza. Porównanie wyników różnych badań pozwala na zidentyfikowanie różnych podejść do danego tematu, a także na ocenę, które teorie są najbardziej powszechnie akceptowane lub które wymagają dalszego badania.
5. Krytyczne podejście. Ważnym elementem przeglądu literatury jest krytyczna ocena metodologii i wniosków innych autorów. Praca magisterska powinna wskazywać, gdzie i w jaki sposób badania innych autorów mogą być niekompletne, błędne lub wymagają aktualizacji.
6. Tworzenie syntez. Na końcu przeglądu literatury należy podsumować główne wnioski, identyfikując kluczowe teorie, podejścia i obszary badawcze, które będą stanowiły podstawę do dalszych badań w pracy magisterskiej.

Metody przeglądu literatury pomagają stworzyć solidną podstawę teoretyczną dla własnych badań, umożliwiając zarówno zrozumienie, jak i rozwinięcie dotychczasowej wiedzy w danej dziedzinie.

Systematyczny przegląd literatury

Tradycyjny przegląd literatury dokonuje przeglądu krytyki i podsumowuje zbiór literatury na temat pracy magisterskiej. Literaturę wyszukuje się w odpowiednich bazach danych i generalnie jest bardzo selektywna pod względem użytego materiału. Kryteria doboru literatury do przeglądu narracyjnego nie zawsze są otwarte dla czytelnika. Przeglądy te są bardzo przydatne w gromadzeniu i syntezowaniu zlokalizowanej literatury.

Warto przeczytać: Zakończenie pracy inżynierskiej z przykładami

Głównym celem recenzji narracyjnej jest przedstawienie autorowi i czytelnikowi kompleksowego przeglądu tematu oraz podkreślenie istotnych obszarów badań, przeglądy narracyjne mogą pomóc w zidentyfikowaniu luk w badaniach oraz doprecyzowaniu i zdefiniowaniu pytań badawczych. Tam, gdzie podejście narracyjne różni się od podejścia systematycznego zapisem kryteriów wyboru metod wyszukiwania, może to spowodować, że recenzje narracyjne będą otwarte na sugestie stronniczości.

Zakres recenzji

Przegląd zakresu jest dość podobny do systematycznego przeglądu literatury. Kluczowa różnica polega na tym, że nie ma ograniczeń co do zasobów, z których korzysta. Celem przeglądu zakresu jest znalezienie WSZYSTKICH materiałów na dany temat. Podczas dokonywania przeglądu zakresu ważne jest, aby usystematyzować strategie wyszukiwania, aby zapewnić możliwość powtórzenia wyszukiwań i uwzględnienia wszelkich luk, które pojawiają się w wynikach.

Podczas czytania i sortowania wyników ponownie zastosuj niektóre miary używane w systematycznym przeglądzie, aby wyniki wyszukiwania były sortowane według kluczowych tematów i dobrze zorganizowane.

Przegląd piśmiennictwa – meta analizy

Metaanaliza jest analizą statystyczną, która łączy wyniki wielu badań naukowych.

Metaanalizę można przeprowadzić, gdy istnieje wiele badań naukowych dotyczących tego samego pytania, przy czym każde badanie przedstawia pomiary, które prawdopodobnie zawierają pewien stopień błędu. Celem jest zatem wykorzystanie podejść opartych na statystykach, aby uzyskać zbiorcze oszacowanie najbliższe nieznanej wspólnej prawdzie w oparciu o sposób postrzegania tego błędu.

Przegląd literatury w pracach naukowych – podsumowanie

Przeglądu literatury dokonuje się w celu:

• uporządkowania wiedzy
• zebrania dowodów na poparcie tezy
• przedstawienie ram tematycznych
• przedstawienie bądź sporządzenie metodologii
• przeglądu wiedzy

Jak zrobić przegląd literatury przy pomocy Excela?

Przegląd literatury to najbardziej uciążliwy i czasochłonny etap w całym procesie pisania pracy dyplomowej.

Przegląd literatury do pracy magisterskiej lub doktorskiej wymaga przeczytania dużej ilości źródeł, a następnie ich uporządkowania, wypisania ważnych punktów i powiązań między nimi oraz ustalenia, które będą wykorzystane do napisania pracy dyplomowej i w jakim celu.

Dlatego niezbędne jest opracowanie jakiegoś systemu, który pozwoli na uporządkowanie wiedzy oraz zapisanie źródeł. Jeśli jesteś studentem, który dopiero będzie pisał swoją pracę, to wiedz, że liczba pozycji w przeglądzie literatury może sięgnąć powyżej 400 pozycji. 

Excel jest powszechnie znanym programem, dostępnym za darmo w pakiecie Office. Przeczytaj więcej na temat, jak wykorzystać Excel do przeglądu literatury?

Ile źródeł jest potrzebnych w pracach dyplomowych?

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Wszystko zależy od dziedziny i rodzaju pracy.

Prace licencjackie można oprzeć o 20-30 źródeł. Praca magisterska może zawrzeć nawet 120 i więcej.

Warto przeczytać: Jak wykorzystać Chat GPT do pisania pracy?

Istotne jest, aby każda informacja miała swoje źródło. Jednak przegląd literatury będzie skutkował nieporównywalnie większą ilością źródeł i większość z nich nie będzie wykorzystana. 

Przegląd literatury w pracy magisterskiej – przykłady

Przegląd literatury – komunikacja niewerbalna w związkach małżeńskich

(styl Harvard)

Przegląd literatury – farmakokinetyka leków podawanych doustnie

(po angielsku styl Harvard)